ขอลบประวัติการรักษาได้หรือไม่ คำตอบของ สคส. คือโรงพยาบาลปฏิเสธได้ ถ้ายังต้องเก็บตามกฎหมายสถานพยาบาล เพื่อการรักษา หรือเพื่อเป็นหลักฐานทางคดี ตามมาตรา 33 ของ PDPA แต่ต้องแจ้งเหตุผล ผู้ป่วย ญาติ คลินิก และนายจ้างจะได้คำตอบเรื่องใบรับรองแพทย์ ผลตรวจสุขภาพ และโทษของแพทย์ด้วย
- สิทธิขอลบตามมาตรา 33 ไม่ใช้กับข้อมูลที่เก็บเพื่อการรักษา เพื่อทำตามกฎหมาย หรือเพื่อใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย (มาตรา 33 วรรคสอง)
- โรงพยาบาลที่ปฏิเสธคำขอลบ ต้องแจ้งผู้ป่วยพร้อมเหตุผล ตามประกาศเรื่องการลบหรือทำลายข้อมูล พ.ศ. 2567 ข้อ 8 วรรคสาม
- พ้น 5 ปีที่กฎหมายสถานพยาบาลให้เก็บแล้ว โรงพยาบาลต้องทบทวนว่ายังจำเป็นต้องเก็บอยู่หรือไม่ ถ้าไม่จำเป็นต้องลบ
- ผู้ป่วยนำใบรับรองแพทย์ของตัวเองไปให้ใครก็ได้ แต่ผู้รับต้องรักษาความปลอดภัยของข้อมูลตามมาตรา 37
- ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลตามมาตรา 26 เปิดเผยโดยไม่มีฐาน มีโทษอาญาตามมาตรา 79 และปรับทางปกครองไม่เกิน 5 ล้านบาทตามมาตรา 84
คนไข้จำนวนไม่น้อยอยากให้ประวัติการรักษาบางช่วงหายไปจากระบบของโรงพยาบาล บางคนเคยรักษาโรคที่ไม่อยากให้ใครรู้ บางคนย้ายไปรักษาที่อื่นแล้ว พอได้ยินว่า PDPA ให้สิทธิขอลบข้อมูล ก็เข้าใจว่ายื่นคำขอแล้วโรงพยาบาลต้องลบให้
เรื่องนี้เกิดขึ้นจริงที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ ผู้รับบริการรายหนึ่งขอให้ลบประวัติการรักษาของตนออกจากฐานข้อมูล คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ จึงหารือสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ว่าจะตอบผู้ป่วยด้วยข้อกฎหมายใด เพื่อให้โรงพยาบาลอื่นที่ได้รับคำขอทำนองเดียวกันมีแนวทางไปด้วย
บทความนี้เล่าคำตอบเรื่องนั้น แล้ววางคู่กับข้อหารือด้านการแพทย์อีก 3 เรื่อง คือ ข้อมูลในใบรับรองแพทย์ การส่งผลตรวจสุขภาพให้หน่วยงานอื่น และการเปิดเผยโทษของแพทย์ ทั้งหมดเป็นคำถามที่หน่วยงานถาม สคส. เพื่อให้ทำงานได้ถูกต้อง คนที่ได้ประโยชน์จากคำตอบคือผู้ป่วย ญาติ คลินิก โรงพยาบาลเอกชน และนายจ้างที่รับใบรับรองแพทย์
ผู้ป่วยขอลบประวัติการรักษาได้หรือไม่?
ยื่นขอได้ แต่โรงพยาบาลไม่จำเป็นต้องลบทุกครั้ง ข้อหารือ สคส. เรื่อง คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ขอหารือการขอลบประวัติการรักษาในโรงพยาบาล ตอบว่าโรงพยาบาลปฏิเสธคำขอได้ ถ้ายังจำเป็นต้องเก็บประวัตินั้นตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล หรือเก็บไว้เพื่อวัตถุประสงค์ที่มาตรา 33 วรรคสองยกเว้นไว้
ความในวรรคหนึ่งมิให้นำมาใช้บังคับกับการเก็บรักษาไว้เพื่อวัตถุประสงค์ในการใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น การเก็บรักษาไว้เพื่อวัตถุประสงค์ตามมาตรา 24 (1) หรือ (4) หรือมาตรา 26 (5) (ก) หรือ (ข) การใช้เพื่อการก่อตั้งสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย การปฏิบัติตามหรือการใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือการยกขึ้นต่อสู้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือเพื่อการปฏิบัติตามกฎหมาย
อ่านมาตรานี้แล้วจะเห็นว่างานของโรงพยาบาลเข้าข้อยกเว้นหลายข้อพร้อมกัน สิทธิขอลบในวรรคหนึ่งจึงใช้กับเวชระเบียนได้น้อยกว่าที่คนทั่วไปเข้าใจ สคส. ไล่ให้เห็นว่าโรงพยาบาลเก็บประวัติการรักษาไว้เพื่ออะไรบ้าง และแต่ละวัตถุประสงค์มีฐานทางกฎหมายใดรองรับ
| วัตถุประสงค์ที่เก็บ | ฐานตาม PDPA ที่ สคส. ระบุ | ผลต่อคำขอลบ |
|---|---|---|
| ให้บริการสุขภาพแก่ผู้ป่วยที่ตัดสินใจมารักษา | ม.24 (3) สัญญา และ ม.26 (5) (ก) สำหรับข้อมูลสุขภาพ | ม.33 วรรคสองยกเว้นการเก็บตาม ม.26 (5) (ก) ไว้ตรง ๆ |
| ทำตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล ที่ข้อหารืออ้างว่าต้องเก็บเอกสารการรักษาให้ตรวจสอบได้ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันจัดทำ | ม.24 (6) หรือ ม.26 (5) (ข) แล้วแต่กรณี | เข้าข้อยกเว้น “เพื่อการปฏิบัติตามกฎหมาย” |
| ใช้เป็นหลักฐานถ้ามีคดีอาญา แพ่ง ปกครอง หรือการสอบจริยธรรมวิชาชีพ ต่อสถานพยาบาลหรือบุคลากร | ม.24 (5) ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย หรือ ม.26 (4) สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย | เข้าข้อยกเว้นเรื่องการก่อตั้ง ใช้ หรือยกขึ้นต่อสู้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย |
| ป้องกันหรือระงับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพ | ม.24 (2) หรือ ม.26 (1) แล้วแต่กรณี | ข้อหารือไม่ได้ตอบเรื่องคำขอลบของข้อมูลกลุ่มนี้แยกไว้ |
เหตุปฏิเสธมีสองชั้น
ชั้นแรก สคส. ให้ดูว่าคำขอเข้าเงื่อนไขของมาตรา 33 วรรคหนึ่งหรือไม่ สิทธิขอลบเกิดขึ้นได้ 4 กรณี คือ ข้อมูลหมดความจำเป็น ถอนความยินยอม คัดค้านการใช้ข้อมูล หรือข้อมูลถูกเก็บโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ถ้าประวัติการรักษายังจำเป็นต่อการรักษา ต่อการทำตามกฎหมายสถานพยาบาล หรือต่อคดีที่อาจเกิดขึ้นและยังไม่ขาดอายุความ ก็ยังไม่เข้ากรณีแรก
ชั้นที่สองคือข้อยกเว้นในวรรคสองที่ยกมาข้างต้น ถึงคำขอจะเข้าเงื่อนไขในวรรคหนึ่ง แต่ถ้าโรงพยาบาลเก็บข้อมูลไว้เพื่อวัตถุประสงค์ที่วรรคสองระบุ สิทธิขอลบก็ไม่ใช้กับการเก็บนั้น สคส. จึงสรุปว่าโรงพยาบาลสงขลานครินทร์ปฏิเสธคำขอของผู้ร้องรายนั้นได้ ถ้ามีความจำเป็นต้องเก็บตามเหตุเหล่านี้
พ้น 5 ปีแล้ว โรงพยาบาลต้องลบให้หรือยัง?
ยังไม่ต้องลบโดยอัตโนมัติ แต่โรงพยาบาลเก็บต่อเฉย ๆ ไม่ได้เช่นกัน ส่วนนี้เป็นครึ่งหลังของข้อหารือที่คนมักอ่านข้าม สคส. ย้ำว่าผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลมีหน้าที่ตามมาตรา 37 (3) ต้องมีระบบตรวจสอบเพื่อลบหรือทำลายข้อมูลเมื่อพ้นระยะเวลาเก็บรักษา หรือเมื่อเกินความจำเป็น
(1) เมื่อข้อมูลส่วนบุคคลหมดความจำเป็นในการเก็บรักษาไว้ตามวัตถุประสงค์ในการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล
สำหรับประวัติการรักษาที่เก็บมาเกิน 5 ปีนับแต่วันจัดทำ สคส. เห็นว่ามหาวิทยาลัยโดยโรงพยาบาลต้องพิจารณาว่าข้อมูลนั้นหมดความจำเป็นตามวัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมายแล้วหรือยัง หรือยังต้องเก็บเพื่อการรักษา เพื่อประโยชน์สาธารณะด้านสาธารณสุข เพื่อสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือเพื่อทำตามกฎหมาย
ถ้าพิจารณาแล้วหมดความจำเป็น หรือเป็นกรณีที่ผู้ป่วยใช้สิทธิตามมาตรา 33 ได้ โรงพยาบาลต้องลบ ทำลาย หรือทำให้ระบุตัวบุคคลไม่ได้ ตามหลักเกณฑ์ในประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเรื่องการลบหรือทำลายข้อมูล พ.ศ. 2567 ประกาศฉบับนี้กำหนดในข้อ 3 ว่าเมื่อไม่เข้าข้อยกเว้น ต้องทำตามคำขอโดยไม่ชักช้า และไม่เกิน 90 วันนับแต่วันที่ได้รับคำขอ
โรงพยาบาลปฏิเสธแล้ว ผู้ป่วยทำอะไรได้อีก?
ผู้ป่วยมีสิทธิได้รับคำตอบพร้อมเหตุผล และมีช่องทางร้องเรียนต่อ สคส. ชี้ว่าโรงพยาบาลควรแจ้งผู้ใช้สิทธิว่าทำตามคำขอไม่ได้พร้อมชี้แจงเหตุผล โดยอ้างมาตรา 33 ประกอบข้อ 3 และข้อ 8 วรรคสามของประกาศ พ.ศ. 2567
ในกรณีที่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลไม่อาจดำเนินการตามคำขอใช้สิทธิตามวรรคหนึ่งได้ ให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลแจ้งให้เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลที่ใช้สิทธิทราบพร้อมเหตุผล
คำตอบที่บอกแค่ว่า “ลบไม่ได้” จึงยังไม่ครบ ผู้ป่วยควรได้รู้ว่าโรงพยาบาลเก็บข้อมูลไว้เพื่อวัตถุประสงค์ใด และอ้างข้อยกเว้นข้อไหน ถ้าผู้ป่วยเห็นว่าโรงพยาบาลควรลบแต่ไม่ลบ ข้อหารือระบุทางไปต่อไว้ตามมาตรา 33 วรรคสี่ ประกอบมาตรา 73
กรณีผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลไม่ดำเนินการตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสาม เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลมีสิทธิร้องเรียนต่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเพื่อสั่งให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลดำเนินการได้
ผู้ป่วยที่อยากใช้สิทธิกับประวัติการรักษาของตัวเอง ทำตามลำดับนี้ได้ ขั้นที่เป็นคำแนะนำของทีม AIPDPA ไม่ใช่หน้าที่ตามกฎหมาย เขียนกำกับไว้ในวงเล็บ
- ขอดูและขอสำเนาก่อน มาตรา 30 ให้สิทธิขอเข้าถึงและขอรับสำเนาข้อมูลของตัวเอง รู้ก่อนว่าโรงพยาบาลเก็บอะไรไว้ แล้วค่อยตัดสินใจว่าจะขอลบส่วนใด (คำแนะนำ)
- ยื่นคำขอเป็นลายลักษณ์อักษร ผ่านช่องทางที่โรงพยาบาลประกาศ ระบุชื่อ เลขประจำตัวผู้ป่วย ช่วงเวลาของประวัติที่ขอลบ และเก็บหลักฐานวันที่ยื่น (คำแนะนำ)
- บอกเหตุที่ขอลบ ให้ตรงกับมาตรา 33 วรรคหนึ่ง เช่น ข้อมูลหมดความจำเป็นแล้วเพราะไม่ได้รักษาที่นั่นมานาน
- รอคำตอบพร้อมเหตุผล ถ้าไม่เข้าข้อยกเว้น ประกาศ พ.ศ. 2567 ข้อ 3 ให้โรงพยาบาลลบโดยไม่ชักช้าและไม่เกิน 90 วัน ถ้าลบไม่ได้ ข้อ 8 วรรคสามให้แจ้งเหตุผล
- อ่านเหตุผลที่ได้รับ ถ้าโรงพยาบาลอ้างว่ายังอยู่ในระยะที่กฎหมายสถานพยาบาลให้เก็บ หรือยังต้องใช้ในการรักษา คำตอบนั้นตรงกับแนวที่ สคส. ให้ไว้
- ถ้าเห็นว่าควรลบแต่ไม่ลบ ร้องเรียนต่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้ตามมาตรา 33 วรรคสี่ ประกอบมาตรา 73
กำหนดเวลาของสิทธิแต่ละอย่างไม่เท่ากัน รายละเอียดฝั่งผู้รับคำขออยู่ในบทความ ลูกค้าขอดู ขอลบ ขอหยุดใช้ข้อมูล ตอบอย่างไรให้ทันกำหนด ส่วนกรณีกฎหมายอีกฉบับสั่งให้เก็บข้อมูลไว้ระหว่างที่เจ้าของข้อมูลขอลบ มีตัวอย่างเรื่อง log ใน ลูกค้าขอลบข้อมูล แต่กฎหมายสั่งเก็บ log 90 วัน
ใบรับรองแพทย์มีข้อมูลอะไร และใครดูได้บ้าง?
ใบรับรองแพทย์มีข้อมูลสุขภาพเท่าที่จำเป็นต่อการใช้งานใบนั้น และเจ้าของใบนำไปให้ใครดูก็ได้ เรื่องนี้แพทยสภาหารือ สคส. เกี่ยวกับแบบฟอร์มใบรับรองแพทย์สำหรับการตรวจสุขภาพและสำหรับใบอนุญาตขับรถ ส่วนที่ 1 ของแบบฟอร์มให้ผู้ขอกรอกประวัติสุขภาพเอง เช่น โรคประจำตัว แล้วลงนามรับรอง
สคส. เห็นว่าการออกใบรับรองแพทย์เป็นส่วนหนึ่งของงานตามมาตรา 26 (5) (ก) สถานพยาบาลจึงเก็บข้อมูลนี้ได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม แต่จะเก็บมากน้อยแค่ไหนต้องดูวัตถุประสงค์ของใบรับรองเป็นกรณีไป ข้อหารือยกตัวอย่างใบรับรองแพทย์สำหรับใบอนุญาตขับรถ ที่จำเป็นต้องมีประวัติเกี่ยวกับโรคลมชัก เพราะเป็นโรคที่อาจเป็นอันตรายขณะขับรถ
คำถามที่สองของแพทยสภาคือ เจ้าของข้อมูลนำใบรับรองแพทย์ไปเปิดเผยต่อบุคคลที่สามได้แค่ไหน สคส. อธิบายว่ามาตรา 7 แห่ง พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ และมาตรา 26 ประกอบมาตรา 27 ของ PDPA มุ่งห้ามคนอื่นที่ล่วงรู้ข้อมูลสุขภาพนำไปเปิดเผย ไม่ได้ห้ามเจ้าของข้อมูลเปิดเผยข้อมูลของตัวเอง
การเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล รวมถึงข้อมูลสุขภาพ ในใบรับรองแพทย์/ใบรับรองสุขภาพต่อบุคคลอื่นโดยเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลนั้นเอง (หรือผู้มีอำนาจกระทำการแทน) จึงสามารถกระทำได้โดยไม่ขัดต่อพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒
เมื่อใบรับรองแพทย์ไปถึงมือผู้รับแล้ว หน้าที่ตาม PDPA ย้ายไปอยู่กับผู้รับด้วย นายจ้าง สถานศึกษา บริษัทประกัน หรือหน่วยงานที่รับใบรับรองแพทย์ไปใช้ กำลังเก็บข้อมูลสุขภาพของคนคนนั้น สคส. ตั้งข้อสังเกตเรื่องนี้ไว้ในประเด็นที่ 3
บุคคลหรือหน่วยงานที่นำใบรับรองแพทย์/ใบรับรองสุขภาพดังกล่าวไปใช้ หรือมีการเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลจากใบรับรองแพทย์/ใบรับรองสุขภาพดังกล่าวจึงต้องจัดให้มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยและการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลดังกล่าวให้มีความเหมาะสมและเป็นไปตามวัตถุประสงค์ในการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลนั้นด้วย ตามมาตรา ๓๗ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒
ฝ่ายบุคคลที่รับใบรับรองแพทย์ลาป่วยทุกสัปดาห์จึงอยู่ในข่ายนี้เต็มตัว ใบรับรองแพทย์ที่กองอยู่ในลิ้นชักหรือถูกถ่ายรูปส่งเข้ากลุ่มแชตของแผนก คือข้อมูลตามมาตรา 26 ที่ต้องมีมาตรการดูแล เรื่องฐานในการเก็บใบรับรองแพทย์ของพนักงาน อ่านต่อที่ ข้อมูลอ่อนไหวที่บริษัทเก็บอยู่ทุกวันโดยไม่รู้ตัว
ผลตรวจสุขภาพของเราถูกส่งต่อให้หน่วยงานอื่นได้หรือไม่?
ส่งได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม ถ้าผู้รับจำเป็นต้องใช้เพื่อภารกิจตามกฎหมาย และทั้งสองฝ่ายทำตามเงื่อนไขอีกหลายข้อ คำตอบนี้มาจากข้อหารือ สคส. เรื่อง ข้อหารือของมหาวิทยาลัยนวมินทราธิราชเกี่ยวกับการส่งข้อมูลผลการตรวจสุขภาพตามนโยบายตรวจสุขภาพ 1 ล้านคน
ข้อเท็จจริงคือ กรุงเทพมหานคร (กทม.) ขอให้มหาวิทยาลัยส่งผลตรวจสุขภาพจากระบบของโรงพยาบาลวชิรพยาบาลไปยังระบบ BMA Portal โดยระบุชื่อ เลขประจำตัวประชาชน ที่อยู่ ข้อมูลความเสี่ยงสุขภาพ ผลวัดสัญญาณชีพ ผลคัดกรอง และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ จากเดิมที่ตกลงกันว่าจะส่งแบบปิดบังตัวตน มหาวิทยาลัยจึงหารือว่าทำได้หรือไม่
สคส. เห็นว่า กทม. มีอำนาจหน้าที่ด้านสาธารณสุขตามกฎหมายของตน ถ้า กทม. เห็นว่าการเก็บข้อมูลชุดนี้จำเป็นต่อภารกิจ ก็เก็บได้โดยไม่ต้องขอความยินยอมตามมาตรา 24 (4) หรือมาตรา 26 (5) (ก) และหรือ (ข) แล้วแต่กรณี และมหาวิทยาลัยอาจเปิดเผยให้ได้ตามฐานเดียวกันประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่ง สคส. ไม่ได้ชี้เองว่าข้อมูลระบุตัวตนจำเป็นหรือไม่ แต่วางเงื่อนไขไว้ให้ทั้งสองฝ่าย
- ผู้รับใช้ได้เฉพาะวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ กทม. ต้องไม่ใช้หรือเปิดเผยข้อมูลนอกเหนือจากวัตถุประสงค์ที่แจ้งกับมหาวิทยาลัยตอนขอรับข้อมูล ตามมาตรา 27 วรรคสอง และใช้ตามที่ระบุในประกาศความเป็นส่วนตัวของโครงการเท่านั้น
- เก็บและใช้เท่าที่จำเป็น ทั้งสองฝ่ายต้องอยู่ในกรอบมาตรา 22
- ผู้ส่งต้องแจ้งผู้รับการตรวจ มหาวิทยาลัยต้องแจ้งรายละเอียดตามมาตรา 23 ก่อนหรือขณะเก็บข้อมูล รวมถึงวัตถุประสงค์ และประเภทของหน่วยงานที่ข้อมูลอาจถูกเปิดเผย เช่น กทม.
- ผู้ส่งต้องจดการเปิดเผย ลงในบันทึกรายการตามมาตรา 39 ตามมาตรา 27 วรรคสาม
- ทั้งสองฝ่ายต้องรักษาความปลอดภัย ตามมาตรา 37 (1) และมาตรฐานขั้นต่ำที่คณะกรรมการประกาศ และต้องมีมาตรการเฉพาะเพื่อรักษาความลับของข้อมูลสุขภาพตามมาตรา 26 (5) (ข)
- อาจทำข้อตกลงแบ่งปันข้อมูล (Data Sharing Agreement) กำหนดวัตถุประสงค์ วิธีการ เงื่อนไข และหน้าที่ของแต่ละฝ่าย สคส. เสนอเป็นข้อสังเกตให้พิจารณาตามความเหมาะสม
บุคคลหรือนิติบุคคลที่ได้รับข้อมูลส่วนบุคคลมาจากการเปิดเผยตามวรรคหนึ่ง จะต้องไม่ใช้หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อวัตถุประสงค์อื่นนอกเหนือจากวัตถุประสงค์ที่ได้แจ้งไว้กับผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลในการขอรับข้อมูลส่วนบุคคลนั้น
สำหรับคนที่ไปตรวจสุขภาพ ข้อสรุปที่ใช้ได้คือ ให้อ่านประกาศความเป็นส่วนตัวตรงจุดลงทะเบียน เอกสารนั้นต้องบอกว่าผลตรวจจะถูกส่งให้หน่วยงานประเภทใด เพื่ออะไร สคส. ยังอธิบายด้วยว่ามหาวิทยาลัยเป็นหน่วยงานของรัฐ จึงต้องทำตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการก่อน แล้วใช้ PDPA เพิ่มเติมตามมาตรา 3
แพทย์ถูกพักใช้ใบอนุญาต เปิดเผยให้ประชาชนตรวจสอบได้หรือไม่?
สถานะใบอนุญาตเปิดเผยได้ ส่วนเนื้อหาในคำสั่งลงโทษต้องชั่งน้ำหนักก่อน ข้อหารือ สคส. เรื่อง แพทยสภาหารือแนวทางปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 เกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลการลงโทษผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม เริ่มจากข้อเท็จจริงว่า เมื่อค้นชื่อแพทย์ที่ถูกพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตบนเว็บไซต์ ระบบแสดงข้อความ “ไม่พบข้อมูล” แพทยสภาเห็นว่าควรแสดงสถานะและระยะเวลาพักใช้แทน เพื่อคุ้มครองประชาชน
สคส. เห็นว่าแพทยสภาเปิดเผยชื่อ นามสกุล เลขที่ใบอนุญาต สถานะใบอนุญาต การเพิกถอนหรือพักใช้ และระยะเวลาที่ถูกพักใช้ บนเว็บไซต์ได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม ตามมาตรา 24 (4) และ (6) ประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่ง เพราะเป็นงานตามอำนาจหน้าที่ในกฎหมายวิชาชีพเวชกรรมเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน แต่ต้องจดการเปิดเผยลงบันทึกรายการ และข้อมูลที่แสดงต้องถูกต้องตามมาตรา 35
ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลต้องดำเนินการให้ข้อมูลส่วนบุคคลนั้นถูกต้อง เป็นปัจจุบัน สมบูรณ์ และไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิด
มีสองเรื่องที่ สคส. ไม่ได้ตอบว่าได้หรือไม่ได้ แต่ให้หลักไว้ชั่งน้ำหนัก เรื่องแรกคือ เมื่อพ้นระยะเวลาพักใช้ใบอนุญาตแล้ว จะคงสถานะว่าเคยถูกลงโทษไว้ต่อหรือไม่ แพทยสภาต้องพิจารณาว่าการเปิดเผยนั้นมีประโยชน์และจำเป็นเพียงใดต่อการคุ้มครองประชาชน เทียบกับการรุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลของแพทย์โดยไม่สมควร ตามกฎหมายข้อมูลข่าวสารของราชการ และหลักเก็บใช้เปิดเผยเท่าที่จำเป็นตามมาตรา 22 ของ PDPA
เรื่องที่สองคือการเผยแพร่คำสั่งลงโทษบนเว็บไซต์ทั้งหมดหรือบางส่วน สคส. เห็นว่าอยู่ในดุลพินิจของคณะกรรมการแพทยสภาตามข้อบังคับของแพทยสภาเอง โดยต้องชั่งน้ำหนักแบบเดียวกัน และเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเท่าที่จำเป็น สคส. ให้ระวังเป็นพิเศษกับการลงสำเนาคำสั่งทั้งฉบับที่มีเนื้อหากระทบเกียรติยศชื่อเสียงของบุคคลที่เกี่ยวข้องโดยไม่ลบหรือตัดทอนส่วนที่ระบุตัวบุคคลได้ โดยเฉพาะเมื่อกระบวนการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องยังไม่ถึงที่สุด
คำสั่งลงโทษแพทย์มักมีเรื่องราวของผู้ป่วยอยู่ด้วย คำว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องในข้อหารือจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่ตัวแพทย์ ผู้ป่วยหรือญาติที่เป็นผู้ร้องเรียนก็มีส่วนได้เสียกับการตัดทอนข้อมูลก่อนเผยแพร่เช่นกัน
สี่ข้อหารือ สรุปแล้วใครทำอะไรได้บ้าง?
การเก็บเพื่อการรักษา เพื่อทำตามกฎหมายสถานพยาบาล หรือเพื่อสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย ได้รับยกเว้นตามมาตรา 33 วรรคสอง แต่ต้องแจ้งเหตุผล และต้องทบทวนเมื่อพ้น 5 ปี
การออกใบรับรองแพทย์อยู่ในมาตรา 26 (5) (ก) เจ้าของข้อมูลนำไปให้ผู้อื่นได้ และผู้รับต้องรักษาความปลอดภัยตามมาตรา 37
ฐานตามมาตรา 24 (4) หรือ 26 (5) (ก) (ข) ประกอบมาตรา 27 ผู้รับใช้ได้เฉพาะวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ ผู้ส่งต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลและจดการเปิดเผย
สถานะและระยะเวลาพักใช้เปิดเผยได้ตามมาตรา 24 (4) (6) ส่วนประวัติโทษที่พ้นไปแล้วและเนื้อหาคำสั่ง ให้ชั่งประโยชน์สาธารณะกับสิทธิส่วนบุคคล และเปิดเผยเท่าที่จำเป็น
| คำถาม | สคส. ตอบไว้ว่า | สิ่งที่ทำได้ |
|---|---|---|
| ขอให้โรงพยาบาลลบประวัติการรักษาได้หรือไม่ | ยื่นได้ แต่โรงพยาบาลปฏิเสธได้ถ้ายังจำเป็นต้องเก็บตามกฎหมายหรือเข้าข้อยกเว้นมาตรา 33 วรรคสอง | ยื่นคำขอเป็นหนังสือ ขอเหตุผลที่ปฏิเสธ และถามว่ายังเก็บเพื่อวัตถุประสงค์ใด |
| ไม่ได้ไปรักษาที่นั่นมาเกิน 5 ปีแล้ว | โรงพยาบาลต้องพิจารณาว่าหมดความจำเป็นหรือยัง ถ้าหมดแล้วต้องลบ ทำลาย หรือทำให้ระบุตัวไม่ได้ | ระบุในคำขอว่าไม่ได้รับบริการมานานเท่าใด และอ้างมาตรา 33 วรรคหนึ่ง (1) |
| โรงพยาบาลเงียบ หรือไม่ลบทั้งที่ควรลบ | เจ้าของข้อมูลร้องเรียนต่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้ | เก็บสำเนาคำขอและคำตอบไว้ประกอบการร้องเรียน |
| นายจ้างขอใบรับรองแพทย์ ให้ได้หรือไม่ | เจ้าของข้อมูลเปิดเผยใบรับรองแพทย์ของตัวเองได้ ผู้รับต้องดูแลตามมาตรา 37 | ถามนายจ้างว่าใครเข้าถึงได้ และเก็บไว้นานเท่าใด |
| ผลตรวจสุขภาพในโครงการของรัฐจะไปถึงใครบ้าง | ส่งต่อให้หน่วยงานที่จำเป็นต้องใช้ตามภารกิจได้ แต่ต้องแจ้งไว้ตามมาตรา 23 และใช้ตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งเท่านั้น | อ่านประกาศความเป็นส่วนตัวของโครงการก่อนลงทะเบียน |
| อยากรู้ว่าแพทย์ยังมีใบอนุญาตอยู่หรือไม่ | แพทยสภาเปิดเผยสถานะใบอนุญาตและการพักใช้หรือเพิกถอนบนเว็บไซต์ได้ | ตรวจสอบผ่านช่องทางที่แพทยสภาเปิดให้ใช้ |
คลินิกและโรงพยาบาลเอกชนต้องทำอะไรให้ถูก?
ข้อหารือทั้งสี่มาจากหน่วยงานของรัฐและสภาวิชาชีพ แต่มาตรา 26 มาตรา 27 มาตรา 33 และมาตรา 37 ใช้กับผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลทุกราย คลินิกเสริมความงาม คลินิกทันตกรรม ห้องแล็บ และโรงพยาบาลเอกชน ถือข้อมูลสุขภาพที่กฎหมายจัดเป็นข้อมูลตามมาตรา 26 ถ้าทำผิด โทษหนักกว่าข้อมูลทั่วไป
ความผิดพลาดที่เกิดง่ายที่สุดคือการเปิดเผย เช่น เจ้าหน้าที่บอกผลตรวจกับญาติที่โทรมาถามโดยผู้ป่วยไม่ได้มอบอำนาจ ส่งผลแล็บผิดคน หรือนำภาพผู้ป่วยไปลงสื่อของคลินิกโดยไม่มีความยินยอมโดยชัดแจ้ง การเปิดเผยข้อมูลสุขภาพที่ฝ่าฝืนมาตรา 27 มีโทษอาญา
ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 27 วรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ปฏิบัติตามมาตรา 28 อันเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรา 26 โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเกิดความเสียหาย เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น ถูกเกลียดชัง หรือได้รับความอับอาย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือปรับไม่เกินห้าแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ถ้าทำเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้ มาตรา 79 วรรคสองเพิ่มโทษเป็นจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ความผิดตามมาตรานี้ยอมความได้ ถ้าคลินิกเป็นนิติบุคคล โทษไปถึงตัวคนที่สั่งการหรือละเว้นหน้าที่ด้วย
ในกรณีที่ผู้กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้เป็นนิติบุคคล ถ้าการกระทำความผิดของนิติบุคคลนั้นเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของกรรมการหรือผู้จัดการ หรือบุคคลใดซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้น หรือในกรณีที่บุคคลดังกล่าวมีหน้าที่ต้องสั่งการหรือกระทำการและละเว้นไม่สั่งการหรือไม่กระทำการจนเป็นเหตุให้นิติบุคคลนั้นกระทำความผิด ผู้นั้นต้องรับโทษตามที่บัญญัติไว้สำหรับความผิดนั้น ๆ ด้วย
| สิ่งที่คลินิกทำพลาด | มาตราที่เกี่ยวข้อง | ผลตามกฎหมาย |
|---|---|---|
| เก็บหรือเปิดเผยข้อมูลสุขภาพโดยไม่มีฐานตามมาตรา 26 หรือ 27 | มาตรา 84 | ปรับทางปกครองไม่เกิน 5 ล้านบาท |
| ไม่มีมาตรการรักษาความปลอดภัย หรือไม่มีระบบตรวจสอบเพื่อลบข้อมูลที่หมดความจำเป็น (มาตรา 37) | มาตรา 83 | ปรับทางปกครองไม่เกิน 3 ล้านบาท |
| ไม่แจ้งรายละเอียดตามมาตรา 23 หรือไม่ให้สำเนาข้อมูลภายในกำหนดตามมาตรา 30 วรรคสี่ | มาตรา 82 | ปรับทางปกครองไม่เกิน 1 ล้านบาท |
| ฝ่าฝืน PDPA จนผู้ป่วยเสียหาย | มาตรา 77 และมาตรา 78 | ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ศาลสั่งเพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมที่แท้จริง |
รายการด้านล่างใช้ตรวจหน้าเคาน์เตอร์ได้ในเช้าวันเดียว ทุกข้อโยงกับสิ่งที่ สคส. พูดไว้ในข้อหารือ หรือกับมาตราที่ยกมาแล้วข้างบน
- มีช่องทางรับคำขอใช้สิทธิของผู้ป่วย และมีคนรับผิดชอบตอบพร้อมเหตุผลเป็นหนังสือ
- กำหนดระยะเวลาเก็บเวชระเบียนเป็นลายลักษณ์อักษร และมีรอบทบทวนแฟ้มที่พ้นระยะขั้นต่ำตามกฎหมายสถานพยาบาล
- แบบฟอร์มประวัติสุขภาพถามเฉพาะสิ่งที่จำเป็นต่อบริการหรือใบรับรองแพทย์ที่ออก
- ไม่บอกผลตรวจหรือประวัติทางโทรศัพท์ แชต หรือกับญาติ ถ้ายังไม่ได้ยืนยันตัวและอำนาจของผู้ขอ
- ประกาศความเป็นส่วนตัวระบุประเภทหน่วยงานที่อาจได้รับข้อมูล เช่น บริษัทประกัน ห้องแล็บภายนอก หน่วยงานของรัฐ
- จดการเปิดเผยข้อมูลที่ทำโดยไม่ขอความยินยอมทุกครั้งลงบันทึกรายการตามมาตรา 39
- การส่งข้อมูลผู้ป่วยให้หน่วยงานอื่นเป็นประจำ มีข้อตกลงเป็นหนังสือกำหนดวัตถุประสงค์และหน้าที่ของแต่ละฝ่าย
เรื่องใดที่ข้อหารือยังไม่ได้ตอบ?
ข้อหารือตอบตามข้อเท็จจริงที่หน่วยงานถามมา มีอย่างน้อยห้าเรื่องที่ผู้อ่านอาจสงสัยต่อ แต่เอกสารทั้งสี่ฉบับไม่ได้ให้คำตอบไว้ บทความนี้จึงไม่ตอบแทน
- ต้องเก็บประวัติการรักษานานที่สุดกี่ปี ข้อหารือพูดถึงระยะขั้นต่ำ 5 ปีตามกฎหมายสถานพยาบาล และให้โรงพยาบาลพิจารณาความจำเป็นเองหลังจากนั้น ไม่ได้กำหนดเพดาน
- อายุความของคดีแต่ละประเภท ข้อหารือกล่าวถึงคดีที่ยังไม่หมดอายุความเป็นเหตุหนึ่งที่เก็บต่อได้ แต่ไม่ได้ระบุระยะเวลา
- ขอลบเฉพาะบางรายการ เช่น ผลตรวจครั้งเดียว ข้อหารือตอบเรื่องประวัติการรักษาโดยรวม
- ผลตรวจสุขภาพแบบระบุตัวตนจำเป็นจริงหรือไม่ สคส. ให้หน่วยงานผู้ขอพิจารณาความจำเป็นตามภารกิจของตนเอง
- ประวัติโทษของแพทย์ที่พ้นระยะพักใช้แล้วควรแสดงต่อนานเท่าใด สคส. ให้หลักชั่งน้ำหนัก ไม่ได้ให้ตัวเลข
สิทธิขอลบตาม PDPA จึงมีขอบเขตตามวัตถุประสงค์ของการเก็บ เวชระเบียนเป็นข้อมูลที่กฎหมายหลายฉบับต้องการให้คงอยู่ สิ่งที่ผู้ป่วยได้จากข้อหารือนี้คือสิทธิที่จะรู้เหตุผล และสิทธิให้โรงพยาบาลทบทวนเมื่อเหตุผลนั้นหมดไป ถ้าสนใจกรณีเจ้าหน้าที่รัฐมาขอประวัติผู้ป่วย อ่านต่อที่ ตำรวจขอข้อมูลลูกค้า บริษัทส่งให้ได้แค่ไหน
คำถามที่พบบ่อย
ผู้ป่วยขอให้โรงพยาบาลลบประวัติการรักษาตาม PDPA ได้หรือไม่
ยื่นคำขอได้ตามมาตรา 33 แต่ สคส. เห็นว่าโรงพยาบาลปฏิเสธได้ ถ้ายังจำเป็นต้องเก็บตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล เพื่อการรักษา หรือเพื่อสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย เพราะมาตรา 33 วรรคสองยกเว้นไว้ โรงพยาบาลต้องแจ้งเหตุผลให้ทราบ
โรงพยาบาลต้องเก็บประวัติการรักษากี่ปี
ข้อหารือ สคส. อ้างกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาลว่าต้องเก็บเอกสารการรักษาให้ตรวจสอบได้ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันจัดทำ พ้นจากนั้นโรงพยาบาลต้องพิจารณาว่ายังจำเป็นต้องเก็บอยู่หรือไม่ ถ้าไม่จำเป็นต้องลบหรือทำลาย
โรงพยาบาลปฏิเสธคำขอลบ ต้องทำอย่างไรต่อ
ขอเหตุผลเป็นหนังสือ เพราะประกาศเรื่องการลบหรือทำลายข้อมูล พ.ศ. 2567 ข้อ 8 วรรคสามให้แจ้งพร้อมเหตุผล ถ้าเห็นว่าโรงพยาบาลควรลบแต่ไม่ลบ ร้องเรียนต่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้ตามมาตรา 33 วรรคสี่
นายจ้างเก็บใบรับรองแพทย์ของพนักงานไว้ได้หรือไม่
พนักงานนำใบรับรองแพทย์ของตัวเองไปให้นายจ้างได้ แต่ สคส. ตั้งข้อสังเกตว่าผู้ที่นำใบรับรองแพทย์ไปใช้หรือเก็บข้อมูลจากใบนั้น ต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสมตามมาตรา 37
ผลตรวจสุขภาพถูกส่งให้หน่วยงานรัฐโดยไม่ขอความยินยอมได้หรือไม่
ได้ ถ้าหน่วยงานผู้รับจำเป็นต้องใช้เพื่อภารกิจตามกฎหมาย ตามมาตรา 24 (4) หรือ 26 (5) (ก) (ข) ผู้ส่งต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลตามมาตรา 23 และจดการเปิดเผย ผู้รับใช้ได้เฉพาะวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ตามมาตรา 27 วรรคสอง
แพทยสภาเปิดเผยว่าแพทย์ถูกพักใช้ใบอนุญาตได้หรือไม่
สคส. เห็นว่าเปิดเผยสถานะใบอนุญาต การพักใช้หรือเพิกถอน และระยะเวลาพักใช้บนเว็บไซต์ได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม ส่วนการเผยแพร่คำสั่งลงโทษทั้งฉบับต้องชั่งน้ำหนักประโยชน์สาธารณะกับสิทธิส่วนบุคคล และเปิดเผยเท่าที่จำเป็น
อ่านจบแล้ว ทำต่อให้เสร็จได้เลย
เปิดบัญชีตัวอย่างดูระบบ AIPDPA ของจริงกับข้อมูลบริษัทสมมติ ทั้งทะเบียน RoPA เหตุละเมิด 72 ชั่วโมง คำขอใช้สิทธิ คุกกี้แบนเนอร์ และเอกสารพร้อมใช้ ครบในระบบเดียว
เริ่มต้น 2,900 บาท/ปี (11 โมดูล) · ครบ 24 โมดูลตั้งแต่ ENTERPRISE 19,900 บาท/ปี · ดูบัญชีตัวอย่างได้ ไม่ต้องสมัคร
ไม่มีเวลาทำเอง ให้ทีมทนายดูแลให้ →ทีมทนายความ Kooru วางระบบและเป็น DPO ให้
ตัวบทและแหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 — มาตรา 22 · 26 · 27 · 30 · 33 · 35 · 37 · 77 · 78 · 79 · 81 · 82 · 83 · 84
- ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่อง หลักเกณฑ์ในการลบหรือทำลาย หรือทำให้ข้อมูลส่วนบุคคลเป็นข้อมูลที่ไม่สามารถระบุตัวบุคคลที่เป็นเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลได้ พ.ศ. 2567 — ข้อ 3 · ข้อ 8 · ข้อ 9
- สำเนาสรุปการตอบข้อหารือ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) — ข้อหารือ เรื่อง แพทยสภาขอหารือการกำหนดข้อมูลส่วนบุคคลของใบรับรองแพทย์
ตัวบทที่ยกมาในกรอบ "ตัวบท" คัดคำต่อคำจากคลังกฎหมายของ AIPDPA ซึ่งถอดจากราชกิจจานุเบกษาและเอกสารของหน่วยงานรัฐ แล้วระบบตรวจทุกครั้งที่แก้บทความว่าตรงกับคลังทุกตัวอักษร · บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง

