วิธีเขียนนโยบายการใช้ Generative AI ในองค์กร ตามแนวทาง ETDA นโยบายการใช้ Generative AI ควรตอบ 4 เรื่อง คือ ใช้ทำงานอะไรได้ ข้อมูลอะไรห้ามป้อน ใครต้องตรวจผลลัพธ์ก่อนใช้ และใครกำกับดูแล กรอบที่ใช้ได้ทันทีคือคู่มือ Generative AI Governance Guideline for Organizations ของศูนย์ AIGC ETDA และแนวทางสำหรับผู้บริหารที่วาง 3 องค์ประกอบ ได้แก่ โครงสร้างการกำกับดูแล กลยุทธ์ และการกำกับการปฏิบัติงาน ทั้งสองฉบับเป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่กฎหมาย
ฝ่ายการตลาดของบริษัทจัดจำหน่ายแห่งหนึ่งใช้ Generative AI เขียนโพสต์ทุกวัน ส่วนฝ่ายบัญชีอัปโหลดงบการเงินให้ AI ช่วยสรุปโดยไม่มีใครรู้ วันหนึ่งผู้บริหารได้รายงานที่อ้างตัวเลขซึ่งไม่มีอยู่จริง แล้วพบว่าบริษัทไม่มีกติกาเรื่อง AI เลยสักบรรทัด
สรุปสิ่งที่ต้องรู้
5 ประเด็นที่สำคัญที่สุดของเรื่องนี้ สรุปจากตัวบทและแนวปฏิบัติที่อ้างอิงไว้ท้ายคู่มือ อ่านแค่ส่วนนี้ก็ตัดสินใจขั้นต่อไปได้
- คู่มือ Generative AI ของ ETDA ระบุเองว่าการไม่ทำตามหรือทำเพียงบางส่วนไม่เป็นการฝ่าฝืนกฎหมาย จึงเป็นกรอบสมัครใจที่ปรับให้เข้ากับองค์กรได้
- แนวทางสำหรับผู้บริหารแบ่งการกำกับดูแล AI เป็น 3 องค์ประกอบ คือ AI Governance Structure, AI Strategy และ AI Operation
- คู่มือแบ่งประโยชน์ของ Generative AI เป็น 6 ด้าน ตั้งแต่สร้างไอเดียและเนื้อหาใหม่ ไปจนถึงสร้างซอร์สโค้ดและมัลติมีเดีย
- ข้อจำกัดที่นโยบายต้องรับมือ ได้แก่ อาการหลอน (Hallucination) ความเอนเอียง ข้อมูลไม่เป็นปัจจุบัน และการอธิบายเหตุผลของผลลัพธ์ได้ยาก
- คู่มือย้ำว่าผลลัพธ์ของ Generative AI ใช้แทนความเห็นผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายหรือการแพทย์ไม่ได้
ทำตามนี้ 7 ขั้นตอน
ทำตามลำดับ 7 ขั้นนี้ได้ทันที แต่ละขั้นเขียนให้ทีมในองค์กรไทยลงมือได้จริงโดยไม่ต้องรอที่ปรึกษา และเก็บหลักฐานไว้ให้ผู้ตรวจดูได้
- สำรวจว่าใครใช้เครื่องมืออะไรอยู่รวบรวมรายชื่อเครื่องมือ Generative AI ที่พนักงานใช้จริงและงานที่ใช้ เช่น เขียนข้อความ สรุปเอกสาร หรือเขียนโค้ด เพื่อให้นโยบายตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่เขียนจากสมมติฐาน
- กำหนดงานที่อนุญาตตาม 6 ด้านประโยชน์ใช้ 6 ด้านในคู่มือของ ETDA เป็นหมวด ได้แก่ สร้างไอเดียและเนื้อหา สืบค้นข้อมูล สรุปและเรียบเรียง วิเคราะห์ข้อมูล สร้างซอร์สโค้ด และสร้างมัลติมีเดีย แล้วระบุว่าแต่ละหมวดใช้ได้ภายใต้เงื่อนไขใด
- เขียนกติกาเรื่องข้อมูลที่ป้อนเข้าแนวปฏิบัติที่ดีคือห้ามป้อนข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้า ข้อมูลอ่อนไหว และความลับทางการค้าเข้าเครื่องมือที่องค์กรยังไม่ได้อนุมัติ และระบุช่องทางขออนุญาตเป็นกรณีพิเศษ
- บังคับให้มีคนตรวจผลลัพธ์เพราะ Generative AI เกิดอาการหลอนได้และข้อมูลอาจไม่เป็นปัจจุบัน ให้ผู้ใช้ตรวจข้อเท็จจริง ตัวเลข และแหล่งอ้างอิงก่อนนำไปใช้ และห้ามใช้ผลลัพธ์แทนความเห็นผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายหรือการแพทย์
- ตั้งผู้กำกับดูแลและผู้อนุมัติเครื่องมือแนวทางสำหรับผู้บริหารเสนอให้มีคณะกรรมการกำกับดูแลการประยุกต์ใช้ AI ที่กำหนดนโยบาย ติดตาม และประเมินผล องค์กรเล็กอาจเริ่มจากผู้รับผิดชอบหนึ่งคน แต่ต้องระบุชัดว่าใครอนุมัติเครื่องมือใหม่
- อบรมและเก็บหลักฐานการรับทราบแนวทางสำหรับผู้บริหารเน้นการสร้างความตระหนักรู้และความรับผิดชอบของแต่ละหน้าที่ ให้อบรม ทดสอบความเข้าใจ และเก็บหลักฐานว่าพนักงานรับทราบนโยบายแล้ว
- ทบทวนเป็นรอบองค์ประกอบ AI Operation ครอบคลุมการเฝ้าติดตามและประเมินผลเพื่อปรับปรุงต่อเนื่อง แนวปฏิบัติที่ดีคือทบทวนนโยบายและรายการเครื่องมืออย่างน้อยปีละครั้ง และทุกครั้งที่มีเครื่องมือหรือการใช้งานใหม่
นโยบาย Generative AI ต้องมีหัวข้ออะไรบ้าง?
นโยบายที่ใช้งานได้จริงควรมีอย่างน้อย 6 หัวข้อ คือ วัตถุประสงค์และขอบเขต งานที่อนุญาต ข้อมูลที่ห้ามป้อน การตรวจผลลัพธ์โดยมนุษย์ ผู้รับผิดชอบและการอนุมัติเครื่องมือ และการอบรมกับการทบทวน โครงนี้สอดคล้องกับ 3 องค์ประกอบในแนวทางสำหรับผู้บริหารของ ETDA
- วัตถุประสงค์และขอบเขต: ใช้ Generative AI เพื่อเป้าหมายใดขององค์กร และนโยบายใช้กับใครบ้าง
- งานที่อนุญาต: จัดตาม 6 ด้านประโยชน์ในคู่มือ พร้อมเงื่อนไขของแต่ละด้าน
- ข้อมูลที่ห้ามป้อน: ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลอ่อนไหว และความลับทางการค้า เว้นแต่ได้รับอนุมัติ
- การตรวจผลลัพธ์: ใครตรวจ ตรวจอะไร และงานใดต้องให้ผู้เชี่ยวชาญยืนยัน
- ผู้รับผิดชอบ: ผู้กำกับดูแล AI และขั้นตอนอนุมัติเครื่องมือใหม่
- การอบรมและการทบทวน: ความถี่ วิธีวัดผล และการเก็บหลักฐาน
ความเสี่ยงของ Generative AI ที่นโยบายต้องรับมือมีอะไรบ้าง?
คู่มือของศูนย์ AIGC ETDA ระบุข้อจำกัด 7 เรื่องที่องค์กรควรวางแผนรับมือ ข้อที่พบบ่อยที่สุดคืออาการหลอน ซึ่ง Generative AI สร้างคำตอบที่ดูมีเหตุผลแต่ไม่ถูกต้องตามข้อเท็จจริง เช่น แนะนำให้ลงทุนในหุ้นของบริษัทที่ไม่มีอยู่จริง
- อาการหลอน (Hallucination): คำตอบดูน่าเชื่อแต่ผิดข้อเท็จจริง
- การคิดวิเคราะห์และการตัดสินใจ: สร้างข้อความจากความน่าจะเป็นของคำถัดไป จึงอาจสรุปผิด
- บริบทที่ละเอียดอ่อนหรือประเด็นจริยธรรม: อาจสร้างเนื้อหาที่เอนเอียงหรือนำไปสู่การเลือกปฏิบัติ
- ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน: ใช้แทนผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายหรือการแพทย์ไม่ได้
- ประสบการณ์และบริบทเฉพาะบุคคล: ขาดประสบการณ์และอารมณ์ความรู้สึกแบบมนุษย์
- ความเป็นปัจจุบันของข้อมูล: อาจให้ข้อมูลเก่า เช่น อ้างกฎหมายที่ไม่มีผลบังคับแล้ว
- การให้เหตุผลเกี่ยวกับผลลัพธ์ (Explainability): อธิบายการทำงานภายในโมเดลได้ยาก
คู่มือ Generative AI ของ ETDA มีผลบังคับตามกฎหมายหรือไม่?
ไม่มีผลบังคับ คู่มือระบุเองว่าการไม่ปฏิบัติตามหรือนำไปปรับใช้เพียงบางส่วนไม่เป็นการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามกฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง และจัดทำขึ้นให้องค์กรทั้งรัฐและเอกชนนำไปปรับใช้ตามความเหมาะสม
คู่มือนี้ขยายผลจากแนวทางการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีธรรมาภิบาลสำหรับผู้บริหารองค์กร ซึ่งต่อยอดจากหลักการแนวทางจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ (Thailand AI Ethics Guideline) ที่คณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบเมื่อ 2 กุมภาพันธ์ 2564 และกำหนดหลักการจริยธรรมไว้ 6 หลักการ
ใครควรเป็นเจ้าของนโยบาย AI ในองค์กร?
แนวทางสำหรับผู้บริหารของ ETDA เสนอให้มีคณะกรรมการกำกับดูแลการประยุกต์ใช้ AI (AI Governance Council) ทำหน้าที่กำหนดกลยุทธ์และนโยบาย เฝ้าติดตาม และประเมินผลการใช้ AI อย่างต่อเนื่อง พร้อมกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบของบุคลากรและผู้มีส่วนได้เสียให้ชัด
นอกจากโครงสร้างแล้ว แนวทางยังให้องค์กรสนับสนุนทรัพยากร ส่งเสริมทักษะ และสร้างความตระหนักรู้ต่อความรับผิดชอบ (Responsibility) และความรับผิดชอบต่อผลของการกระทำ (Accountability) ของแต่ละหน้าที่
ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้
องค์กรส่วนใหญ่พลาดเรื่องนี้ใน 3 จุดเดิม ๆ ตารางด้านล่างบอกทั้งวิธีแก้ด้วยตัวเอง และวิธีที่ AIPDPA ช่วยให้เสร็จเร็วกว่าพร้อมหลักฐานครบ
| ปัญหา | วิธีแก้ |
|---|---|
| ✗ นโยบายมีแต่รายการห้าม จนพนักงานหันไปแอบใช้เครื่องมือส่วนตัว | ✓ เขียนงานที่อนุญาตให้ชัดตาม 6 ด้านประโยชน์ แล้วกำหนดเงื่อนไขแทนการห้ามทั้งหมด AIPDPA มีนโยบายการใช้เครื่องมือ AI ในที่ทำงานพร้อมใช้ และทะเบียน AI ที่รวบรวมเครื่องมือที่ใช้อยู่จริงไว้ที่เดียว |
| ✗ พนักงานเชื่อผลลัพธ์ของ AI โดยไม่ตรวจ จนตัวเลขหรือข้อกฎหมายที่ผิดหลุดไปถึงลูกค้า | ✓ กำหนดในนโยบายว่างานใดต้องมีคนตรวจและใครเป็นผู้ตรวจ แล้วอบรมเรื่องอาการหลอน AIPDPA มีแบบทดสอบพนักงานที่วัดว่าทุกคนเข้าใจกติกาจริง และเก็บผลไว้เป็นหลักฐาน |
| ✗ เขียนนโยบายเสร็จแล้วไม่มีใครติดตามว่าเครื่องมือใหม่มีความเสี่ยงแค่ไหน | ✓ ตั้งผู้กำกับดูแลและรอบทบทวน ใน AIPDPA ทุกระบบ AI ที่ลงทะเบียนจะผ่าน AI Risk Radar ซึ่งเทียบกับกฎหมายไทย NIST ISO 42001 และ EU AI Act พร้อมเช็กลิสต์ตามแนวทาง ETDA |
นโยบาย AI พร้อมใช้ พร้อมทะเบียนและแบบทดสอบพนักงาน
AIPDPA รวมทะเบียนระบบ AI, AI Risk Radar, เช็กลิสต์ตามแนวทาง ETDA, นโยบายการใช้เครื่องมือ AI ในที่ทำงาน และแบบทดสอบพนักงานไว้ในที่เดียว ดูบัญชีตัวอย่างได้วันนี้ ไม่ต้องสมัคร
มีในแพ็กเกจ GROWTH · PRO · ENTERPRISE เริ่มต้น 4,900 บาท/ปี · ดูบัญชีตัวอย่างได้ ไม่ต้องสมัคร
คำถามที่พบบ่อย
คำถามที่คนค้นหาบ่อยที่สุดเรื่องนี้ แต่ละคำตอบสั้น ตรงประเด็น และอ่านแยกข้อได้
บริษัทเล็กต้องมีนโยบาย Generative AI ไหม?
คู่มือของ ETDA เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ได้บังคับตามกฎหมาย แต่ถ้าพนักงานใช้เครื่องมืออย่าง ChatGPT, Claude หรือ Gemini อยู่แล้ว นโยบายสั้น ๆ หน้าเดียวช่วยกำหนดว่าข้อมูลไหนห้ามป้อนและใครต้องตรวจผลลัพธ์
ใช้ ChatGPT กับข้อมูลลูกค้าได้ไหม?
แนวปฏิบัติที่ดีคือไม่ป้อนข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าเข้าเครื่องมือที่องค์กรยังไม่ได้ประเมินและอนุมัติ ถ้าจำเป็นต้องใช้ ให้ประเมินความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัวก่อนและเก็บบันทึกการอนุมัติไว้
Hallucination ของ AI คืออะไร?
คืออาการที่ Generative AI สร้างคำตอบที่ดูมีเหตุผลแต่ไม่ถูกต้องตามข้อเท็จจริง คู่มือของ ETDA ยกตัวอย่างผู้ใช้ที่ได้คำแนะนำให้ลงทุนในหุ้นของบริษัทที่ไม่มีอยู่จริง
นโยบาย Generative AI ควรทบทวนบ่อยแค่ไหน?
คู่มือไม่ได้กำหนดความถี่ตายตัว แต่แนวทางสำหรับผู้บริหารเน้นการเฝ้าติดตามและประเมินผลต่อเนื่อง แนวปฏิบัติที่ดีคือทบทวนอย่างน้อยปีละครั้ง และทุกครั้งที่มีเครื่องมือหรือการใช้งานใหม่
หลักการจริยธรรม AI ของไทยมาจากเอกสารไหน?
มาจากหลักการแนวทางจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ (Thailand AI Ethics Guideline) ที่ สดช. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม จัดทำ และคณะรัฐมนตรีเห็นชอบเมื่อ 2 กุมภาพันธ์ 2564 โดยกำหนดหลักการไว้ 6 หลักการ
แหล่งอ้างอิง
คู่มือนี้อ้างอิงเอกสาร 2 รายการ ตัวบทกฎหมายระบุมาตราหรือข้อไว้ชัดเจน ส่วนแนวปฏิบัติและมาตรฐานเป็นแนวทาง ไม่ใช่กฎหมาย
- คู่มือแนวทางการประยุกต์ใช้ Generative AI อย่างมีธรรมาภิบาลสำหรับองค์กร (Generative AI Governance Guideline for Organizations) — ศูนย์ธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ (AIGC) ETDA (แนวปฏิบัติ ไม่ใช่กฎหมาย)
- แนวทางการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีธรรมาภิบาล สำหรับผู้บริหารองค์กร (AI Governance Guideline for Executives) — ETDA (แนวปฏิบัติ ไม่ใช่กฎหมาย)
ตัวบทในบทความนี้อ้างอิงจากคลังกฎหมายของ AIPDPA ซึ่งถอดจากราชกิจจานุเบกษา · เนื้อหาเป็นความรู้ทั่วไป หากกรณีของคุณมีข้อเท็จจริงเฉพาะ ทีมทนายของเราช่วยดูให้ได้
เครื่องมือและบริการที่ช่วยได้ทันที
อยากทำเองให้เร็วขึ้น ใช้เครื่องมือใน AIPDPA · อยากให้ทนายดูแลให้ หรืออยากเรียนให้เป็น เลือกบริการในเครือที่ตรงกับคุณได้เลย
ทะเบียนระบบ AI, AI Risk Radar เทียบกฎหมายไทย NIST ISO 42001 และ EU AI Act พร้อมนโยบายการใช้ AI ในที่ทำงาน
ลงชื่อรอเปิดใช้งาน →เอกสารพร้อมใช้ 40 แบบ ไทย/อังกฤษ ยืนยันข้อสัญญาที่ AI เขียนเพิ่มครบ 88 ข้อ กรอกจากทะเบียนให้เอง และมี QR ยืนยันฉบับที่อนุมัติ
ลงชื่อรอเปิดใช้งาน →ตรวจความเสี่ยงการใช้ AI และวางระบบคุมการใช้ AI ในองค์กร
ดูบริการ →คอร์สเสริมทักษะ PDPA, DPO และธรรมาภิบาล AI พร้อม Digital Product ชุดเครื่องมือพร้อมใช้
ดูคอร์สและสินค้า →
ใครรับผิดชอบเนื้อหานี้?
เรียบเรียงโดยทีมกฎหมาย AIPDPA · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ · เนติบัณฑิตไทย · ที่ปรึกษากฎหมายเทคโนโลยีและทรัพย์สินทางปัญญา
ใบอนุญาตทนายความ 477/2558 · เนติบัณฑิตไทย · นิติศาสตรมหาบัณฑิต กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ (เหรียญทอง)
อ่านต่อ
คู่มือที่มักต้องทำต่อจากเรื่องนี้ เลือกอ่านได้ตามลำดับงานขององค์กรคุณ