การขอเอกสารราชการที่มีชื่อคนอื่น คือการใช้สิทธิตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ซึ่ง สคส. ให้หน่วยงานรัฐพิจารณาตามกฎหมายนี้ก่อน แล้วใช้ PDPA เพิ่มเติมตามมาตรา 3 (1) บทความนี้รวมข้อหารือ 7 เรื่อง บอกว่าขอสัญญาและรายงานการประชุมได้แค่ไหน พร้อมตารางให้เจ้าหน้าที่
- หน่วยงานรัฐพิจารณาคำขอตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ก่อน แล้วใช้ PDPA เป็นการเพิ่มเติมตามมาตรา 3 (1)
- สัญญาสัมปทานและสัญญาจัดซื้อจัดจ้างต้องจัดให้ประชาชนตรวจดูได้ ส่วนที่ต้องห้ามตามมาตรา 14 หรือ 15 ให้ลบหรือตัดทอนเฉพาะส่วนนั้น
- รายงานการประชุมที่มีชื่อและความเห็นของกรรมการจากงานราชการตามปกติ สคส. เห็นว่าเปิดเผยได้ เพราะไม่รุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควร
- ข้อมูลของบริษัทหรือนิติบุคคลอยู่นอก PDPA หน่วยงานพิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ อย่างเดียว
- เปิดเผยโดยไม่ขอความยินยอมได้ด้วยมาตรา 24 (4) หรือ (6) ประกอบมาตรา 27 แต่ต้องเท่าที่จำเป็น และบันทึกในรายการตามมาตรา 39
เครือข่ายความปลอดภัยทางถนนและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้โดยสารสาธารณะ ทำหนังสือถึงองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) ขอตรวจสอบและคัดสำเนาเอกสารสัญญาเดินรถร่วม 55 เส้นทาง โดยอ้าง พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540
เอกสารชุดนั้นมีข้อมูลของบุคคลธรรมดาและนิติบุคคลจำนวนมาก ทั้งชื่อ ฐานะ สถานภาพ อาชีพ และการเงิน ขสมก. จึงหารือสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ก่อนว่า ถ้าให้คนนอกที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องตรวจดูเอกสารเหล่านี้ จะขัดกับ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) หรือไม่
หน่วยงานรัฐอีกหลายแห่งส่งคำถามทำนองเดียวกันไปที่ สคส. บทความนี้รวมคำตอบ 7 เรื่อง ตั้งแต่สัญญาก่อสร้าง รายงานการประชุม ทะเบียนผู้สอบบัญชี ไปจนถึงรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม เขียนให้ทั้งคนที่ไปขอเอกสาร และเจ้าหน้าที่ที่ต้องตอบคำขอ
ขอเอกสารราชการที่มีชื่อคนอื่น หน่วยงานรัฐต้องให้หรือไม่?
หน่วยงานรัฐต้องพิจารณาคำขอตามกฎหมาย จะปฏิเสธเพียงเพราะ “มี PDPA จึงให้ไม่ได้” ไม่ได้ ข้อหารือทุกเรื่องในบทความนี้ตอบไปทางเดียวกันว่า เอกสารที่อยู่ในความครอบครองของหน่วยงานรัฐเป็นข้อมูลข่าวสารของราชการ การเปิดเผยจึงเป็นไปตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ และให้ปฏิบัติตาม PDPA เป็นการเพิ่มเติม
หลักนี้มาจากมาตรา 3 ของ PDPA ซึ่งให้กฎหมายเฉพาะใช้บังคับก่อน แต่มีบางเรื่องที่ PDPA ยังใช้ซ้อนอยู่เสมอ คือการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล และสิทธิของเจ้าของข้อมูล
ในกรณีที่มีกฎหมายว่าด้วยการใดบัญญัติเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลในลักษณะใด กิจการใด หรือหน่วยงานใดไว้โดยเฉพาะแล้ว ให้บังคับตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยการนั้น เว้นแต่ (1) บทบัญญัติเกี่ยวกับการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล และบทบัญญัติเกี่ยวกับสิทธิของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล รวมทั้งบทกำหนดโทษที่เกี่ยวข้อง ให้บังคับตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัตินี้เป็นการเพิ่มเติม ไม่ว่าจะซ้ำกับบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยการนั้นหรือไม่ก็ตาม
การอ่านของเรา: เจ้าหน้าที่ต้องตอบสองคำถามตามลำดับ ข้อแรกตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ว่าเอกสารนี้เปิดเผยได้แค่ไหน ข้อสองตาม PDPA ว่าการเปิดเผยส่วนที่มีข้อมูลส่วนบุคคลมีฐานทางกฎหมายรองรับหรือไม่ ผ่านข้อแรกแล้วยังต้องดูข้อสองต่อ เพราะ PDPA ใช้บังคับ “เป็นการเพิ่มเติม” ไม่ได้ถูก พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ แทนที่
สคส. ใช้มาตรา 3 (1) ข้อเดียวกันนี้ตอบกรมการขนส่งทางบกเรื่องข้อมูลเจ้าของรถด้วย อ่านการนำไปใช้กับคำขอของทนายความและผู้เสียหายได้ที่ขอชื่อเจ้าของรถจากเลขทะเบียน ขนส่งให้ได้หรือไม่
พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ กับ PDPA หน่วยงานรัฐใช้ฉบับไหนก่อน?
ใช้ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการก่อน แล้วตามด้วย PDPA ข้อหารือของ ขสมก. เขียนลำดับนี้ไว้ชัดที่สุด
ดังนั้น ขสมก. ในฐานะหน่วยงานของรัฐตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการ จึงควรพิจารณาดำเนินการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. ๒๕๔๐ ซึ่งได้กำหนดเรื่องการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการของหน่วยงานของรัฐ รวมถึงข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่อยู่ในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของรัฐไว้โดยเฉพาะแล้ว และให้ ขสมก. พิจารณาดำเนินการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ เป็นการเพิ่มเติม
ข้อหารือของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองใช้ถ้อยคำไปในทางเดียวกันว่า การปกปิดหรือเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการเป็นไปตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ “อันเป็นกฎหมายเฉพาะที่บังคับใช้กับหน่วยงานของรัฐ”
ใครนับเป็นหน่วยงานของรัฐในเรื่องนี้
หน่วยงานของรัฐในข้อหารือเหล่านี้ไม่ได้มีแค่กระทรวงและกรม สคส. ถือว่า ขสมก. เป็นหน่วยงานของรัฐตามมาตรา 4 ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ และถือว่าสภาวิชาชีพบัญชีซึ่งเป็นองค์กรควบคุมการประกอบวิชาชีพเป็นหน่วยงานของรัฐด้วย สภาวิชาชีพบัญชีจึงอยู่ใต้กฎหมายทั้งสองฉบับพร้อมกัน
อีกข้อที่ควรรู้คือ ข้อมูลที่อยู่ในความครอบครองของหน่วยงานรัฐนับเป็นข้อมูลข่าวสารของราชการ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการดำเนินงานของรัฐหรือเรื่องของเอกชน ข้อหารือของ ขสมก. เขียนไว้เช่นนี้ สัญญาที่มีชื่อผู้ประกอบการเอกชนจึงอยู่ในขอบเขตของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ด้วย
| หน่วยงานที่หารือ | เอกสารหรือข้อมูล | ใครขอหรือใครกำหนดให้เปิดเผย | ความเห็นโดยย่อ |
|---|---|---|---|
| องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) | สำเนาสัญญาเดินรถร่วม 55 เส้นทาง และหนังสือที่เกี่ยวข้อง | เครือข่ายภาคประชาชนด้านสิทธิผู้โดยสาร | ใช้ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ก่อน PDPA เพิ่มเติม สัญญาสัมปทานต้องจัดให้ตรวจดูได้ ข้อมูลนิติบุคคลอยู่นอก PDPA |
| กรมโยธาธิการและผังเมือง (ยผ.) | สำเนาสัญญาก่อสร้างที่กรมว่าจ้างเอกชน | ผู้ร้องขอ (ข้อหารือไม่ได้ระบุว่าเป็นใคร) | สัญญาจัดซื้อจัดจ้างต้องเปิดเผย ข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่จะรุกล้ำสิทธิโดยไม่สมควรลบหรือตัดทอนได้ |
| สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง | รายงานการประชุมที่มียศ ชื่อ นามสกุล และความเห็นของกรรมการ | ข้าราชการบำนาญที่เคยเป็นประธานคณะกรรมการชุดนั้น | เปิดเผยได้ เป็นข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่ราชการตามปกติ |
| กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.) | คะแนนสอบคัดเลือก ใบประเมินของกรรมการ ผลประเมินและการขึ้นเงินเดือนของผู้อื่น | พนักงานของกองทุนเอง | ให้พิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ และดูฐานตามมาตรา 24 ประกอบ 27 ของ PDPA เพิ่มเติม |
| สภาวิชาชีพบัญชี | ชื่อ เลขใบอนุญาต สถานะใบอนุญาต เบอร์โทร ที่อยู่ของผู้สอบบัญชี และคำสั่งลงโทษจรรยาบรรณ | ประชาชนทั่วไปที่จะว่าจ้างผู้สอบบัญชี | ชื่อ เลขใบอนุญาต และสถานะเปิดเผยได้ตามมาตรา 24 (4) ประกอบ 27 เบอร์โทรและที่อยู่ต้องได้รับความยินยอม |
| สำนักงาน ป.ป.ช. | เลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรหรือเลขประจำตัวประชาชนของผู้ได้รับการคัดเลือกในการจัดซื้อจัดจ้าง | เกณฑ์การประเมิน ITA ตามแนวทางของกรมบัญชีกลาง | เป็นการปฏิบัติตามกฎหมายตามมาตรา 24 (6) ประกอบ 27 ไม่ใช่เหตุการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล |
| สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) | รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่มีข้อมูลส่วนบุคคล | ผู้ร้องเรียนในพื้นที่ องค์กรพัฒนาเอกชน คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ คณะกรรมาธิการ | คำขอตามมาตรา 11 ให้ทำตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ชั่งน้ำหนักความจำเป็น และให้เป็นไปตาม PDPA ด้วย |
สัญญาสัมปทานและสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ประชาชนขอดูได้แค่ไหน?
ขอดูได้ และไม่ต้องพิสูจน์ว่ามีส่วนได้เสีย ข้อหารือของ ขสมก. ยกมาตรา 9 ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ที่ให้หน่วยงานรัฐจัดเอกสารบางประเภทไว้ให้ประชาชนเข้าตรวจดู ในจำนวนนั้นมีสัญญาสัมปทาน สัญญาที่มีลักษณะผูกขาดตัดตอน และสัญญาร่วมทุนกับเอกชนในการจัดทำบริการสาธารณะ
โดยบุคคลไม่ว่าจะมีส่วนได้เสียเกี่ยวข้องหรือไม่ก็ตาม ย่อมมีสิทธิเข้าตรวจดู ขอสำเนา หรือขอสำเนาที่มีคำรับรองถูกต้องของข้อมูลข่าวสารดังกล่าวได้ และถ้ามีส่วนที่ต้องห้ามมิให้เปิดเผยตามมาตรา ๑๔ หรือมาตรา ๑๕ อยู่ด้วย ให้ลบหรือตัดทอนหรือทำโดยประการอื่นใดที่ไม่เป็นการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนนั้น
ท่อนท้ายของข้อความข้างต้นบอกวิธีจัดการชื่อคนในสัญญา หน่วยงานไม่ต้องเลือกระหว่างให้ทั้งฉบับหรือไม่ให้เลย ส่วนที่ต้องห้ามตามมาตรา 14 หรือมาตรา 15 ให้ลบหรือตัดทอนออก แล้วให้ตรวจดูส่วนที่เหลือ
เมื่อสัญญามีข้อมูลส่วนบุคคล สคส. ให้ ขสมก. ชั่งน้ำหนักระหว่างความโปร่งใส การตรวจสอบได้ และการไม่รุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควร โดยดูว่าการเปิดเผยจำเป็นเพียงใดต่อเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ต่อหน้าที่ตามกฎหมายของ ขสมก. ต่อประโยชน์สาธารณะ และต่อประโยชน์ของเอกชนที่เกี่ยวข้อง ตามนัยมาตรา 15
สัญญาก่อสร้างและข้อมูลผู้ชนะการจัดซื้อจัดจ้าง
ยผ. ถามเรื่องสำเนาสัญญาก่อสร้างที่กรมว่าจ้างเอกชน สคส. อ้างความเห็นของคณะอนุกรรมการตอบข้อหารือตามกฎหมายข้อมูลข่าวสารของราชการว่า สัญญาที่อนุมัติจัดซื้อจัดจ้างแล้วต้องเปิดเผยตามกฎหมายสามฉบับ
- พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 มาตรา 44
- พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 8 (2)
- มาตรา 9 (8) ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ
ส่วนข้อมูลส่วนบุคคลในสัญญา ข้อหารือเห็นว่า ยผ. ลบ ตัดทอน หรือไม่เปิดเผยได้ เฉพาะส่วนที่การเปิดเผยจะรุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควร และข้อหารือเดียวกันอธิบายว่าผู้ขออาจอุทธรณ์คำสั่งไม่เปิดเผยได้ตามมาตรา 15 วรรคสอง นอกจากนี้ ยผ. ยังต้องทำหน้าที่ตาม PDPA เช่น แจ้งรายละเอียดตามมาตรา 23 และจัดมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยตามมาตรา 37 (1)
อีกเรื่องมาจากสำนักงาน ป.ป.ช. ซึ่งถามว่า การที่หน่วยงานรัฐลงเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรหรือเลขประจำตัวประชาชนของผู้ได้รับการคัดเลือกในการจัดซื้อจัดจ้างไว้บนเว็บไซต์ ตามแบบวัดการเปิดเผยข้อมูลสาธารณะ (OIT) ของการประเมิน ITA ถือเป็นการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลหรือไม่
คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเห็นว่าไม่ใช่เหตุการละเมิด เพราะเป็นการดำเนินการตาม พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างฯ มาตรา 66 วรรคหนึ่งและมาตรา 98 และเป็นข้อมูลข่าวสารตามมาตรา 9 (8) ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ หน่วยงานจึงเปิดเผยได้ด้วยฐานการปฏิบัติตามกฎหมาย
(6) เป็นการปฏิบัติตามกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล
คณะกรรมการยังให้ข้อสังเกตต่อว่า กรมบัญชีกลางควรทบทวนว่าจำเป็นต้องเปิดเผยเลขทั้งหมดหรือไม่ หรือปกปิดหรือพรางบางส่วนได้ เพื่อลดความเสี่ยงที่ข้อมูลจะถูกนำไปใช้โดยไม่เหมาะสมในอนาคต ข้อแนะนำของเรา: หน่วยงานที่เผยแพร่เอกสารเองนำแนวคิดนี้ไปใช้ได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้มีคนมาขอ
รายงานการประชุมที่มีชื่อกรรมการและความเห็น ขอได้หรือไม่?
ขอได้ ในเรื่องที่ สคส. ตอบสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง เอกสารที่ขอคือรายงานการประชุมคณะกรรมการจัดทำร่างคุณลักษณะเฉพาะ ซึ่งมียศ ชื่อ นามสกุลของกรรมการที่เข้าประชุม และรายละเอียดว่าแต่ละคนแสดงความเห็นอย่างไร
ผู้ขอเป็นข้าราชการบำนาญที่เคยเป็นประธานคณะกรรมการชุดนั้น และต้องใช้รายงานไปชี้แจงข้อเท็จจริง เพราะสำนักงาน ป.ป.ช. กล่าวหาการดำเนินงานโครงการหนึ่ง สคส. เห็นว่ารายงานนี้เป็นทั้งข้อมูลข่าวสารของราชการและข้อมูลส่วนบุคคล แต่การเปิดเผยไม่เป็นการรุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควร
ข้อมูลข่าวสารดังกล่าวเป็นข้อมูลข่าวสารในการปฏิบัติหน้าที่ราชการตามปกติของเจ้าหน้าที่ของรัฐ และการเปิดเผยรายชื่อและข้อมูลเกี่ยวกับบุคคล และรายละเอียดเกี่ยวกับการแสดงความคิดเห็นในเรื่องดังกล่าว ไม่ได้ส่งผลกระทบหรือจะเป็นการรุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควรแต่อย่างใด ในทางตรงกันข้ามการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารดังกล่าวจะแสดงถึงความโปร่งใสและตรวจสอบได้
เหตุผลหลักของ สคส. คือชื่อและความเห็นในรายงานเกิดจากการทำหน้าที่ราชการตามปกติ ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวของกรรมการ และการเปิดเผยช่วยให้เกิดความเชื่อมั่นต่อการทำงานของหน่วยงานเอง
คะแนนสอบและเงินเดือนของคนอื่นต่างกันอย่างไร
เรื่องของ กยศ. ต่างออกไป พนักงานคนหนึ่งขอคะแนนสอบคัดเลือกเลื่อนตำแหน่งของผู้ที่ได้รับคัดเลือก ขอดูใบประเมินของกรรมการทุกคน และขอผลการขึ้นเงินเดือนของผู้อำนวยการฝ่ายทุกฝ่าย คณะอนุกรรมการด้านกฎหมายของ กยศ. เสนอเองว่าให้ผู้ขอเห็นเฉพาะคะแนนของตัวเอง โดยไม่ระบุว่ากรรมการคนใดให้คะแนนเท่าไร
สคส. ไม่ได้ตอบว่าให้ได้หรือไม่ได้ แต่ให้ กยศ. พิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ก่อนตามมาตรา 3 (1) แล้วดูต่อว่ามีฐานตามมาตรา 24 ประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่งของ PDPA ที่จะเปิดเผยโดยไม่ขอความยินยอมหรือไม่
เราเห็นว่าความต่างจากเรื่องรายงานการประชุมอยู่ที่ตัวข้อมูล คะแนนสอบ ผลประเมิน และเงินเดือน เป็นเรื่องของตัวบุคคลโดยตรง ส่วนความเห็นในที่ประชุมเป็นผลของการทำหน้าที่ราชการ ข้อมูลกลุ่มแรกจึงต้องชั่งน้ำหนักละเอียดกว่า
ข้อมูลของบริษัทคู่สัญญา PDPA คุ้มครองด้วยหรือไม่?
ไม่คุ้มครอง PDPA ใช้กับข้อมูลของบุคคลธรรมดาเท่านั้น ข้อมูลของบริษัทหรือนิติบุคคลอื่นในสัญญาจึงพิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ อย่างเดียว ขสมก. ได้คำตอบนี้ตรง ๆ
ส่วนกรณีการเปิดเผยข้อมูลของนิติบุคคลอื่นตามที่ ขสมก. หารือมา ไม่อยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ เนื่องจากข้อมูลส่วนบุคคลตามพระราชบัญญัติดังกล่าวครอบคลุมเฉพาะข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลธรรมดาซึ่งทำให้สามารถระบุตัวบุคคลนั้นได้ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อมตามมาตรา ๖
ผลในทางปฏิบัติคือ ชื่อ ฐานะ และข้อมูลการเงินของบริษัทไม่ต้องผ่านการตรวจตาม PDPA แต่ชื่อของกรรมการหรือผู้ลงนามแทนบริษัทที่ปรากฏในสัญญาเป็นข้อมูลของบุคคลธรรมดา ข้อนี้เป็นการอ่านของเรา จากที่ ขสมก. แจ้งว่าเอกสารมีข้อมูลของบุคคลธรรมดาและนิติบุคคลปนกันอยู่
ข้อหารือยังระบุด้วยว่าการเปิดเผยข้อมูลนิติบุคคลอยู่นอกหน้าที่และอำนาจของ สคส. หน่วยงานที่ไม่แน่ใจเรื่องข้อมูลบริษัทจึงควรหาคำตอบจากแนวทางตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ไม่ใช่จาก สคส.
หน่วยงานรัฐใช้ฐานอะไรตาม PDPA เปิดเผยชื่อคนในเอกสาร?
ฐานที่ สคส. ชี้ไว้บ่อยที่สุดมีสองฐาน คือภารกิจเพื่อประโยชน์สาธารณะหรือการใช้อำนาจรัฐตามมาตรา 24 (4) และการปฏิบัติตามกฎหมายตามมาตรา 24 (6) ซึ่งกล่าวถึงแล้วในหัวข้อสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ทั้งสองฐานใช้ประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่ง ที่ให้ใช้หรือเปิดเผยข้อมูลที่เก็บมาโดยไม่ต้องขอความยินยอมได้
(4) เป็นการจำเป็นเพื่อการปฏิบัติหน้าที่ในการดำเนินภารกิจเพื่อประโยชน์สาธารณะของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล หรือปฏิบัติหน้าที่ในการใช้อำนาจรัฐที่ได้มอบให้แก่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล
สภาวิชาชีพบัญชีเป็นตัวอย่างของมาตรา 24 (4) สคส. เห็นว่าสภาฯ เปิดเผยชื่อ นามสกุล เลขทะเบียนใบอนุญาต และสถานะใบอนุญาตของผู้สอบบัญชีรับอนุญาตทุกรายบนเว็บไซต์ได้ และตอบสถานะทางโทรศัพท์ได้ โดยไม่ต้องขอความยินยอม แต่เบอร์โทรศัพท์และที่อยู่ไม่จำเป็นต่อการตรวจสถานะ ถ้าจะเปิดเผยต้องได้รับความยินยอมก่อน
ส่วนคำสั่งลงโทษทางจรรยาบรรณ สคส. เห็นว่าการลงรายละเอียดบนเว็บไซต์เป็นการทั่วไปอาจรุกล้ำสิทธิส่วนบุคคลโดยไม่สมควร แต่ประชาชนหรือผู้เกี่ยวข้องยังขอตรวจดูเป็นรายกรณีตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ได้ เรื่องนี้แสดงว่า การเผยแพร่ให้ทุกคนเห็นกับการให้ตามคำขอเป็นรายกรณี ต้องพิจารณาแยกกัน
ข้อหารือของ ขสมก. ยกทั้งสองฐานเป็นตัวอย่าง และให้ ขสมก. ดูว่าการเปิดเผยเข้ามาตรา 24 หรือมาตรา 26 ประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่งหรือไม่ มาตรา 26 ว่าด้วยข้อมูลอ่อนไหว เช่น ข้อมูลสุขภาพ ซึ่งข้อหารือเรื่องรายงาน EIA ของ สผ. ก็พูดถึงไว้ด้วย
เมื่อเปิดเผยโดยไม่ได้ขอความยินยอม หน่วยงานยังมีหน้าที่อีกข้อที่มักถูกลืม คือบันทึกการเปิดเผยนั้นไว้ในบันทึกรายการตามมาตรา 39 ข้อหารือของสภาวิชาชีพบัญชีย้ำเรื่องนี้ไว้ชัด
ในกรณีที่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลใช้หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องขอความยินยอมตามวรรคหนึ่ง ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลต้องบันทึกการใช้หรือเปิดเผยนั้นไว้ในรายการตามมาตรา 39
เจ้าหน้าที่ที่รับคำขอควรตัดสินใจอย่างไร?
ตารางนี้เรียงจากข้อหารือข้างต้น คอลัมน์ชั้นที่ 1 และชั้นที่ 2 เป็นการสรุปของเราจากความเห็นแต่ละเรื่อง ไม่ใช่แบบฟอร์มที่ สคส. กำหนด และไม่ได้แทนความเห็นของคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ
| ถ้าคำขอเป็น | ชั้นที่ 1 ตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ | ชั้นที่ 2 ตาม PDPA | ข้อหารือที่อ้างได้ |
|---|---|---|---|
| สัญญาสัมปทาน สัญญาผูกขาดตัดตอน หรือสัญญาร่วมทุนกับเอกชน | จัดให้ตรวจดูและขอสำเนาได้ ลบหรือตัดทอนส่วนที่ต้องห้ามตามมาตรา 14 หรือ 15 | หาฐานตามมาตรา 24 (4) หรือ (6) ประกอบ 27 แล้วบันทึกตามมาตรา 39 | ขสมก. |
| สัญญาจัดซื้อจัดจ้างที่อนุมัติแล้ว | เปิดเผย ลบหรือตัดทอนข้อมูลส่วนบุคคลที่จะรุกล้ำสิทธิโดยไม่สมควร | ทำหน้าที่ตาม PDPA เช่น แจ้งรายละเอียดตามมาตรา 23 และรักษาความมั่นคงปลอดภัยตามมาตรา 37 (1) | ยผ. |
| ข้อมูลผู้ได้รับการคัดเลือกที่หน่วยงานเผยแพร่เองตามแนวทางกรมบัญชีกลาง | ข้อมูลข่าวสารตามมาตรา 9 (8) ประกอบประกาศคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ | มาตรา 24 (6) ประกอบ 27 และมีข้อสังเกตให้ทบทวนการพรางเลขบางส่วน | ป.ป.ช. |
| รายงานการประชุมที่มีชื่อเจ้าหน้าที่และความเห็นจากงานราชการตามปกติ | เปิดเผยได้ เพราะไม่รุกล้ำสิทธิโดยไม่สมควร และแสดงความโปร่งใส | พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ เป็นกฎหมายเฉพาะตามมาตรา 3 | สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง |
| คะแนน ผลประเมิน หรือเงินเดือนของบุคคลอื่น | พิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ (ข้อหารือไม่ได้ให้คำตอบสุดท้าย) | ตรวจว่ามีฐานตามมาตรา 24 ประกอบ 27 วรรคหนึ่งหรือไม่ | กยศ. |
| ทะเบียนผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ | ชื่อและเลขใบอนุญาตเปิดได้ เบอร์โทรและที่อยู่อาจรุกล้ำสิทธิตามมาตรา 15 (5) | มาตรา 24 (4) ประกอบ 27 เท่าที่จำเป็น ส่วนที่เกินต้องได้รับความยินยอม | สภาวิชาชีพบัญชี |
| รายงาน EIA ที่ผู้ร้องเรียนหรือองค์กรพัฒนาเอกชนขอตามมาตรา 11 | ทำตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ชั่งน้ำหนักว่าการเปิดเผยจำเป็นแค่ไหนตามนัยมาตรา 15 | ให้เป็นไปตาม PDPA ด้วยประกอบกัน | สผ. |
| ข้อมูลของบริษัทหรือนิติบุคคล | พิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ อย่างเดียว | ไม่อยู่ในบังคับ PDPA | ขสมก. |
ความเข้าใจผิดที่เจอบ่อย
ข้อหารือทุกเรื่องข้างต้นให้พิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ก่อน และ PDPA มีฐานที่ไม่ต้องขอความยินยอมรองรับการเปิดเผยไว้
ถ้าเข้ามาตรา 24 (4) หรือ (6) ประกอบ 27 วรรคหนึ่ง เปิดเผยได้โดยไม่ขอความยินยอม ความยินยอมจำเป็นกับส่วนที่เกินความจำเป็น เช่น เบอร์โทรและที่อยู่ในเรื่องสภาวิชาชีพบัญชี
มาตรา 3 (1) ให้ PDPA ใช้บังคับเป็นการเพิ่มเติมในเรื่องการเก็บรวบรวม ใช้ เปิดเผย และสิทธิของเจ้าของข้อมูล
PDPA คุ้มครองเฉพาะข้อมูลของบุคคลธรรมดาตามมาตรา 6 ข้อมูลนิติบุคคลพิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ
ในเรื่องสภาวิชาชีพบัญชี คำสั่งลงโทษจรรยาบรรณขอดูเป็นรายกรณีได้ แต่การลงรายละเอียดบนเว็บไซต์เป็นการทั่วไปอาจรุกล้ำสิทธิโดยไม่สมควร
คนที่ไปขอเอกสารควรเตรียมอะไร?
ข้อแนะนำของเราด้านล่างมาจากสิ่งที่ข้อหารือให้น้ำหนัก ไม่ใช่ขั้นตอนตามระเบียบของหน่วยงานใด ส่วนแบบคำขอ ค่าธรรมเนียม และระยะเวลา ข้อหารือชุดนี้ไม่ได้พูดถึง ต้องสอบถามหน่วยงานที่ถือเอกสารโดยตรง
- ระบุเอกสารให้ชัด ถ้าเป็นสัญญาสัมปทาน สัญญาร่วมทุน หรือสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ให้บอกว่าเป็นเอกสารประเภทที่ข้อหารือของ ขสมก. และ ยผ. อธิบายว่าต้องจัดไว้ให้ประชาชนตรวจดู
- เขียนในคำขอว่ายินดีรับสำเนาที่ลบหรือตัดทอนส่วนที่ต้องห้ามแล้ว หน่วยงานจะไม่ต้องเลือกระหว่างให้ทั้งฉบับกับไม่ให้เลย
- ถ้าต้องการชื่อหรือข้อมูลของบุคคลในเอกสารจริง ๆ ให้อธิบายว่าเกี่ยวกับความโปร่งใสหรือการตรวจสอบเรื่องใด เพราะเป็นสิ่งที่หน่วยงานต้องนำไปชั่งน้ำหนักตามที่ข้อหารือของ ขสมก. และ สผ. อธิบาย
- ถ้าถูกปฏิเสธบางส่วน ขอทราบเหตุผล และพิจารณาอุทธรณ์ตามมาตรา 15 วรรคสอง ตามที่ข้อหารือของ ยผ. อธิบายไว้
- ได้เอกสารแล้ว ใช้ตามเรื่องที่ขอ และระวังการเผยแพร่ข้อมูลส่วนบุคคลต่อ ดูคำถามเรื่องนักข่าวท้ายบทความ
ถ้าจะโพสต์เอกสารหรือภาพที่มีข้อมูลของคนอื่นลงสื่อออนไลน์ อ่านต่อได้ที่โพสต์เรื่องคนอื่นลงโซเชียล ผิด PDPA หรือไม่
ขอบเขตของบทความนี้
ข้อหารือของ สคส. เป็นความเห็นต่อหน่วยงานที่หารือ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ เรื่องที่เป็นการตีความ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ โดยตรง สคส. เองเคยแนะให้กรมเจ้าท่าหารือคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ ซึ่งมีหน้าที่ให้คำปรึกษาตามมาตรา 28 (2) ของกฎหมายฉบับนั้น
มาตราของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ ที่กล่าวถึงในบทความนี้ เช่น มาตรา 9 มาตรา 11 มาตรา 14 และมาตรา 15 ยกมาเท่าที่ข้อหารือของ สคส. อ้างหรืออธิบายไว้เท่านั้น ก่อนตอบคำขอจริงควรเปิดตัวบทฉบับเต็มประกอบ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องบอกเหตุผลหรือไม่ว่าขอเอกสารราชการไปทำอะไร?
สำหรับเอกสารตามมาตรา 9 ของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ เช่น สัญญาสัมปทาน ข้อหารือของ ขสมก. อธิบายว่าบุคคลไม่ว่าจะมีส่วนได้เสียเกี่ยวข้องหรือไม่ ก็มีสิทธิเข้าตรวจดูและขอสำเนาได้ แต่ถ้าต้องการให้เปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลในเอกสาร การอธิบายความจำเป็นช่วยให้หน่วยงานชั่งน้ำหนักได้
หน่วยงานรัฐต้องขอความยินยอมจากคนที่มีชื่อในเอกสารก่อนหรือไม่?
ไม่เสมอไป ถ้าการเปิดเผยเข้าฐานตามมาตรา 24 (4) หรือ (6) ประกอบมาตรา 27 วรรคหนึ่ง เปิดเผยได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม แต่ต้องทำเท่าที่จำเป็นและบันทึกไว้ในบันทึกรายการตามมาตรา 39 ข้อมูลที่เกินความจำเป็น เช่น เบอร์โทรศัพท์และที่อยู่ในเรื่องสภาวิชาชีพบัญชี ต้องได้รับความยินยอมก่อน
นักข่าวที่ได้เอกสารมาแล้ว นำชื่อคนไปเผยแพร่ต่อได้หรือไม่?
ข้อหารือชุดนี้ไม่ได้ตอบเรื่องนี้โดยตรง ข้อหารือของ สผ. อธิบายมาตรา 4 (3) ของ PDPA ว่ายกเว้นการใช้หรือเปิดเผยข้อมูลที่เก็บไว้เฉพาะเพื่อกิจการสื่อมวลชนอันเป็นไปตามจริยธรรมแห่งการประกอบวิชาชีพหรือเป็นประโยชน์สาธารณะ เราเห็นว่าผู้ที่ไม่เข้าข้อยกเว้นนี้ ควรใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ตอนขอ เพราะมาตรา 27 วรรคสองห้ามผู้รับข้อมูลใช้นอกวัตถุประสงค์นั้น
ข้อมูลของบริษัทที่ชนะประมูล ขอดูได้ทั้งหมดหรือไม่?
PDPA ไม่คุ้มครองข้อมูลนิติบุคคลตามข้อหารือของ ขสมก. การเปิดเผยจึงพิจารณาตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ อย่างเดียว ส่วนเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรหรือเลขประจำตัวประชาชนของผู้ได้รับการคัดเลือก คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเห็นว่าการเผยแพร่ตามแนวทางของกรมบัญชีกลางเป็นไปตามมาตรา 24 (6) ประกอบมาตรา 27
หน่วยงานเคยเผยแพร่เอกสารไว้ก่อน PDPA ใช้บังคับ ต้องเอาลงหรือไม่?
ข้อหารือของ สผ. เรื่องรายงาน EIA ตอบว่าการเผยแพร่ก่อนวันที่ PDPA ใช้บังคับเป็นการปฏิบัติตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารฯ แต่เมื่อ PDPA มีผลแล้วต้องเป็นไปตามมาตรา 27 วรรคหนึ่งประกอบมาตรา 24 หรือมาตรา 26 ข้อหารือไม่ได้สั่งให้เอาลงทั้งหมด แต่ให้ สผ. พิจารณาว่าเปิดเผยได้หรือไม่ เพียงใด ตามวัตถุประสงค์ของการเปิดเผย
อ่านจบแล้ว ทำต่อให้เสร็จได้เลย
เปิดบัญชีตัวอย่างดูระบบ AIPDPA ของจริงกับข้อมูลบริษัทสมมติ ทั้งทะเบียน RoPA เหตุละเมิด 72 ชั่วโมง คำขอใช้สิทธิ คุกกี้แบนเนอร์ และเอกสารพร้อมใช้ ครบในระบบเดียว
เริ่มต้น 2,900 บาท/ปี (11 โมดูล) · ครบ 24 โมดูลตั้งแต่ ENTERPRISE 19,900 บาท/ปี · ดูบัญชีตัวอย่างได้ ไม่ต้องสมัคร
ไม่มีเวลาทำเอง ให้ทีมทนายดูแลให้ →ทีมทนายความ Kooru วางระบบและเป็น DPO ให้
ตัวบทและแหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 — มาตรา 3 (1) · 4 (3) · 6 · 24 (4) (6) · 26 · 27 · 39
- สำเนาสรุปการตอบข้อหารือ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) — ข้อหารือ เรื่อง องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ · สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (รายงานการประชุม) · สภาวิชาชีพบัญชี · กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา · กรมโยธาธิการและผังเมือง · สำนักงาน ป.ป.ช. (ITA) · สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม · กรมเจ้าท่า
ตัวบทที่ยกมาในกรอบ "ตัวบท" คัดคำต่อคำจากคลังกฎหมายของ AIPDPA ซึ่งถอดจากราชกิจจานุเบกษาและเอกสารของหน่วยงานรัฐ แล้วระบบตรวจทุกครั้งที่แก้บทความว่าตรงกับคลังทุกตัวอักษร · บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง
ลงมือในระบบได้ที่
ใครรับผิดชอบเนื้อหานี้?
เรียบเรียงโดยทีมกฎหมาย AIPDPA · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ · เนติบัณฑิตไทย · ที่ปรึกษากฎหมายเทคโนโลยีและทรัพย์สินทางปัญญา
ใบอนุญาตทนายความ 477/2558 · เนติบัณฑิตไทย · นิติศาสตรมหาบัณฑิต กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ (เหรียญทอง)